Penzijski sistem Srbije jedan je od segmenata koji bi trebalo da pretrpi velike izmene u cilju smanjenja budžetskih rashoda, a glavni akcenat će, barem prema najavama, biti na znatno strožim uslovima za odlazak u prevremenu penziju. U Srbiji je tek 55 odsto penzionera u starosnoj penziji, a čak 22,6 odsto u invalidskoj i skoro isto toliko u porodičnoj.
Prosečna starost građana u momentu penzionisanja u Srbiji iznosi manje od 57 godina, dok je ta brojka, recimo u Nemačkoj 62,5 godine, što znači da državni budžet samo na ovoj razlici ima direktni gubitak od neverovatnih 18,8 milijardi evra. Zapravo, ako bi Srbi radili kao Nemci, ukupna ušteda bi dostigla čitavih 30,2 milijarde evra, pošto bi za dodatnih 5,6 godina, koliko oni u proseku rade duže od nas, državna kasa osim 18,8 milijardi evra koje ne bi morala da izdvoji za penzije, još bila dopunjena za 11,4 milijarde evra od poreza i doprinosa na zarade. Ako bi Srbija težila manje ambicioznom cilju, kao što je izjednačenje sa prosekom Evropske unije u kojoj se radnici uglavnom penzionišu sa 58,1 godine starosti, ukupna ušteda bi i dalje bila ogromnih 6,5 milijardi evra.
Koliko se u Srbiji malo radi pokazuje i podatak Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje prema kojem žene idu u starosnu penziju u proseku sa samo 31 godinom radnog staža. Muškarci su nešto marljiviji sa prosekom od 37 godina staža, ali je to i dalje prilično ispod punog staža od 40 godina. Ako se pogleda ukupan prosek navršenog radnog staža pred odlazak u penziju, koji uključuje i starosne i invalidske penzionere, proizilazi da prosečan radnik u Srbiji ne provede više od 31 godine na radnom mestu.
Statistika kaže da u Srbiji ima 878.000 starosnih, 360.000 invalidskih i 352.000 porodičnih penzionera. Kad bi samo svi starosni penzioneri zaista radili do starosne granice određene zakonom, odnosno do 64 godine za muškarce i 59 godina za žene, država bi uštedela i preko poreza i doprinosa zaradila čitavih 11,7 milijardi evra. To je stoga što muškarci u praksi odlaze u starosnu penziju sa 60 godina, a žene sa 57, pa država u proseku plaća penzije tri godine duže nego što bi inače radila. Račun, naravno, treba uzeti sa rezervom, jer među mlađim penzionerima ima onih koji su stigli da ispune pun radni staž, a i budžet se puni porezima i doprinosima ako novi radnici zamene stare, penzionisane.
Ipak, najveći problem je, kako to vlasti predstavljaju, u nezakonito odobravanim invalidskim penzijama. Skoro svaki četvrti penzioner na ulici prima invalidsku penziju, što je više nego u mnogim evropskim zemljama. Ove penzije su tokom devedesetih, ali i nekoliko godina kasnije deljene „šakom i kapom“ uz razvijenu mrežu korupcije, koju ekonomista Miroslav Zdravković, urednik portala ekonomija.org i dalje smatra glavnom kočnicom razvoja i rešenja za problem preranog penzionisanja.
- Jedino bi drakonske kazne i rigorozna kontrola doprineli tome da se korupcija prekine. Drugačije mere, poput predloga reforme kojim bi se granica za odlazak u penziju podigla na 65 godina mogu biti opasne, jer ako je prosečan životni vek muškarca 67 godina, zašto bi on odvajao novac celog života da bi samo dve godine dobijao penziju - objašnjava Zdravković.
Međutim, ekonomista Zoran Popov podseća da je penzijski sistem jedini reformisan u Srbiji i da je prekopiran iz Hrvatske, koja je uzela švedsko-nemački sistem.
- Teško može da se govori o reformi penzijskog sistema, već samo o doterivanjima. Do 2003. godine invalidskih penzija je bilo skoro više nego starosnih, ali se to onda promenilo. I sada ih je verovatno više nego što bi trebalo, ali nisam siguran da je naš procenat veći nego u drugim zemljama Istočne Evrope. Ono što može da se uradi je da se odlazak u invalidsku penziju učini neatraktivnim, a da se stimuliše duži rad. Drugo, pošto stanovništvo duže živi, trebalo bi duže i da radi, a preko rodne ravnopravnosti može se izjednačiti granica za odlazak u penziju za žene i muškarce - kaže Popov, koji smatra da ljudi idu u penziju zato što su primorani na to od strane poslodavca i da se „oko penzijskog sistema previše talasa“.
Izvor:Danas
